Virus Nipah – Mối Đe Dọa Dịch Bệnh Nguy Hiểm Với Tỷ Lệ Tử Vong Cao: Cập Nhật Mới Nhất 2026

Virus Nipah (NiV) đang một lần nữa thu hút sự chú ý của cộng đồng y tế toàn cầu khi xuất hiện các ca nhiễm mới tại Ấn Độ vào đầu năm 2026. Với tỷ lệ tử vong lên đến 40-75% trong các trường hợp nặng và chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, đây được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh có nguy cơ gây đại dịch cao. Tại Việt Nam, dù chưa ghi nhận ca bệnh nào tính đến ngày 26/1/2026, Bộ Y tế đã tăng cường giám sát và đưa ra khuyến cáo phòng ngừa khẩn cấp.

Virus Nipah là gì? Nguồn gốc và lịch sử bùng phát

Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, lần đầu được phát hiện năm 1998-1999 tại Malaysia và Singapore trong đợt dịch lớn liên quan đến heo và dơi ăn quả (fruit bats – Pteropus spp.). Đây là bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người (zoonotic), sau đó có thể lây lan trực tiếp giữa người với người.

Các ổ dịch lớn sau đó chủ yếu xảy ra ở:

• Bangladesh và Ấn Độ (đặc biệt Kerala và Tây Bengal)
• Thời gian thường rơi vào mùa đông – xuân (tháng 12 đến tháng 4)

Tính đến đầu năm 2026, virus Nipah tiếp tục ghi nhận các ca rải rác, chưa hình thành dịch lớn quy mô quốc gia hay khu vực.

Tình hình dịch bệnh Nipah mới nhất (tháng 1/2026)

Từ cuối tháng 12/2025 đến 26/1/2026, bang Tây Bengal (Ấn Độ) ghi nhận 5 ca nghi ngờ nhiễm virus Nipah, trong đó 2 ca đã xét nghiệm khẳng định dương tính. Các ca bệnh tập trung tại một bệnh viện, bao gồm cả nhân viên y tế, cho thấy nguy cơ lây nhiễm chéo trong môi trường chăm sóc sức khỏe. Gần 100 người tiếp xúc gần đã bị cách ly theo dõi.

Bộ Y tế Việt Nam xác nhận: Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Tuy nhiên, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm đã được kích hoạt ở cửa khẩu, sân bay và cộng đồng để phát hiện sớm nguy cơ xâm nhập từ các vùng dịch.

Các nước láng giềng như Thái Lan, Nepal, Đài Loan cũng đã tăng cường sàng lọc hành khách từ Ấn Độ, áp dụng biện pháp tương tự thời kỳ COVID-19.

Triệu chứng nhiễm virus Nipah – Nhận biết sớm để cứu chữa kịp thời

Thời gian ủ bệnh thường 4-14 ngày (có thể kéo dài đến 45 ngày). Triệu chứng ban đầu giống cảm cúm thông thường nhưng tiến triển rất nhanh:

• Sốt cao, đau đầu dữ dội
• Đau cơ, đau họng, ho
• Buồn nôn, nôn mửa
• Chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, rối loạn ý thức
• Co giật, dấu hiệu viêm não cấp (encephalitis)
• Khó thở, suy hô hấp (ở một số chủng virus)

Khoảng 20% người sống sót sau viêm não cấp có thể gặp di chứng thần kinh lâu dài.

Đường lây truyền virus Nipah

1. Từ dơi ăn quả (nguồn dự trữ chính) → người qua:
   • Nước dừa, nhựa cây chà là tươi bị dơi nhiễm bệnh làm ô nhiễm
   • Trái cây dở bị dơi cắn
2. Từ động vật trung gian (heo, ngựa, chó, mèo) → người qua tiếp xúc trực tiếp
3. Từ người sang người qua:
   • Tiếp xúc gần với dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh (nước bọt, dịch hô hấp, máu, nước tiểu)
   • Thường xảy ra trong gia đình hoặc môi trường bệnh viện

Điều trị và phòng ngừa virus Nipah – Hiện tại chưa có thuốc đặc hiệu

Hiện nay chưa có vaccine được cấp phép cho người. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng:

• Hồi sức tích cực, thở máy nếu suy hô hấp
• Chống co giật, giảm áp lực nội sọ
• Một số thuốc kháng virus như Ribavirin, Remdesivir đã được thử nghiệm nhưng hiệu quả chưa được chứng minh rõ ràng qua nghiên cứu lớn

Phòng ngừa là yếu tố quyết định để tránh dịch lan rộng:

• Tránh tiếp xúc gần với dơi ăn quả và động vật hoang dã
• Không ăn nhựa cây chà là tươi, nước dừa hoặc trái cây có dấu hiệu bị dơi cắn
• Rửa tay thường xuyên, đặc biệt sau khi tiếp xúc động vật
• Tránh tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ
• Nhân viên y tế: Sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân khi chăm sóc bệnh nhân nghi nhiễm

Khuyến cáo từ Bộ Y tế Việt Nam (cập nhật 27/1/2026):

• Hạn chế đi đến khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết
• Tự theo dõi sức khỏe trong 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch
• Nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ → liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất, thông báo rõ lịch sử đi lại và hạn chế tiếp xúc người khác

Kết luận: Cảnh giác nhưng không hoang mang

Virus Nipah là mối đe dọa nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây lan người-người, nhưng các ổ dịch đến nay vẫn được kiểm soát tốt nhờ phát hiện sớm và cách ly kịp thời. Tại Việt Nam, việc tăng cường giám sát biên giới, nâng cao nhận thức cộng đồng và tuân thủ vệ sinh cá nhân chính là “lá chắn” hiệu quả nhất.

Hãy cập nhật thông tin từ nguồn chính thống (Bộ Y tế, WHO) và chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân cũng như gia đình. Nếu bạn có kế hoạch đi lại đến khu vực Nam Á trong thời gian này, hãy tham khảo hướng dẫn y tế mới nhất trước khi khởi hành.

#virusnipah #Ando #virus